ରଜ : ମାଟିର ଋତୁସ୍ରାବ, ଜୀବନର ଉତ୍ସବ

ପିନ୍ ବାର୍ତ୍ତା (ବିଶ୍ବରାଜ ନାୟକଙ୍କ କଲମରୁ): “ଋତୁସ୍ରାବ”( Menstruation) ଆଜି ମଧ୍ୟ ତଥାକଥିତ ସଭ୍ୟ ସମାଜରେ ଅନେକଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ନିଷିଦ୍ଧ-ଶଦ୍ଦ, ଅଗଣିତ ସଚେତନତା ଅଭିଯାନ ଚାଲିଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ! ଏକ ସାଧାରଣ ଓ ସ୍ୱାଭାବିକ ଶାରିରୀକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମ୍ପର୍କରେ ଆଲୋଚନା କରିବା ବେଳେ ଅନେକ ମହିଳା ଏବେ ବି ଅସହଜ ମନେ କରନ୍ତି । ଏହି ସଙ୍କୋଚ କାରଣରୁ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପି ଋତୁସ୍ରାବ ପାଇଁ ପାଞ୍ଚ ହଜାରରୁ ଅଧିକ ଛଦ୍ମ ବା ପରୋକ୍ଷ ଶବ୍ଦ ( Euphemisms) ପ୍ରଚଳିତ ।

କିନ୍ତୁ ଆମେ ଓଡ଼ିଆ, ନାରୀର ଏହି ମାସିକ ଧର୍ମକୁ ନେଇ କେବେ ରକ୍ଷଣଶୀଳ ମନୋବୃତ୍ତି ରଖିନୁ, କେବେ ଏହାକୁ ଘରର ଚାରି କାନ୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ଆବଦ୍ଧ ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିନୁ । ଋତୁସ୍ରାବ କେବେ ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଆ ସମାଜରେ ସଙ୍କୋଚ, ଅସ୍ବଚ୍ଛ ଅବସ୍ଥା ବା ଲଜ୍ଜାର ପ୍ରସଙ୍ଗ ନୁହେଁ । ବରଂ ଆମେ ଏହାର ସମ୍ମାନରେ, ଓ ସମର୍ଥନରେ, ଏହା ପ୍ରତି ଏକ ସକାରାତ୍ମକ ଦୃଷ୍ଟିଭଙ୍ଗୀ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ, ମଧ୍ୟଯୁଗରୁ ପାଳି ଆସିଛୁ “ରଜ ପର୍ବ” । ଆମର ପ୍ରିୟ ପର୍ବ “ରଜ” ଭୂଦେବୀଙ୍କ ଋତୁସ୍ରାବକୁ ଉତ୍ସବ ଭାବେ ପାଳନ କରେ । ରଜ ଶବ୍ଦଟି “ରଜସ୍ୱଳା”ରୁ ଆସିଛି, ଯାହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଋତୁମତୀ । ନାରୀର ପ୍ରଜନନ ଶକ୍ତିକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, କୃତଜ୍ଞତାର ସହ ଓଡ଼ିଆ ଜାତି ପାଳନ କରୁଥିବା ଏହି ପର୍ବ ଆମର ପ୍ରଗତିଶୀଳ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ । ଧରିତ୍ରୀ ରଜସ୍ୱଳା ଥିବା କାରଣରୁ ରଜରେ ଭୂମିର ଖନନ, ଦହନ, କର୍ଷଣ ନିଷିଦ୍ଧ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ପରମ୍ପରା ଆମକୁ ଋତୁମତୀ ନାରୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଯତ୍ନଶୀଳ,ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଓ ସମ୍ମାନଜନକ ରହିବାର ଶିକ୍ଷା ଦିଏ । ଋତୁସ୍ରାବକୁ ଅଶୌଚ ସ୍ଥିତି ସହ ତୁଳନା ନ କରି ମଧ୍ୟ “ବସୁମତୀ ସ୍ନାନ” ମାଧ୍ୟମରେ ପରିଷ୍କାର-ପରିଚ୍ଛନ୍ନତାର ଆବଶ୍ୟକତା ସମ୍ପର୍କରେ ଆମକୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ।

ଏହି ପର୍ବ ନାରୀତ୍ୱର ଏକ ମହାନ ଉତ୍ସବ । ନୂତନ ଜୀବନର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ନାରୀଙ୍କ ଗର୍ଭଧାରଣ ଶକ୍ତି ଓ ସୃଜନକ୍ଷମତାକୁ ଏହା ସମ୍ମାନ ଜଣାଏ । ନାରୀଙ୍କ ଶୃଙ୍ଗାର, ବିଶ୍ରାମ, ଆନନ୍ଦ, କ୍ରୀଡ଼ା ଓ ସ୍ୱାଧୀନ ଇଚ୍ଛାକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ଗଢ଼ିଉଠିଥିବା ଏହି ନାରୀ-କୈନ୍ଦ୍ରିକ ପର୍ବ ଓଡ଼ିଆ ସମାଜରେ ନାରୀ ପ୍ରତି ଥିବା ସମ୍ମାନ, ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା ଏବଂ ଲିଙ୍ଗଗତ ସମାନତାର ଏକ ସୁନ୍ଦର ପ୍ରତିଫଳନ । ସକାଳୁ ସଞ୍ଜ ଯାଏଁ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ, ବିଭିନ୍ନ ସମ୍ପର୍କରେ ନିଜକୁ ବିସ୍ତାରି ଚାଲିଥିବା ନାରୀଟିର ଅଧିକାର, ମନସ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସାମାଜିକ-ସ୍ଥିତିକୁ ନେଇ ଯେଉଁ ସମୟରେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଉଦାସୀନ ଓ ସନ୍ଦିହାନ ଥିଲା, ସେହି ସମୟରେ ଓଡ଼ିଆ ସମାଜ ନାରୀର ବିଶ୍ରାମ, ଆରାମ, ଓ ମନୋରଞ୍ଜନ ନିମିତ୍ତ ରଜ ଭଳି ପର୍ବର ପରିକଳ୍ପନା କରିଥିଲା l

ମେଘ ଓ ପୃଥିବୀର ମିଳନର ସ୍ୱାଗତ କରୁଥିବା ଏହି ପର୍ବ ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ପ୍ରକୃତି ସହ ଥିବା ନିବିଡ଼ତାକୁ ସୂଚିତ କରିବା ସହ ସୃଷ୍ଟିର ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଥିବା ନାରୀ ଓ ପୁରୁଷର ମିଳନ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରେ । କୌଣସି ପରିବାର ଏକାକୀ ଏହାକୁ ପାଳନ କରି ପାରିବ ନାହିଁ, ଏହି ଉତ୍ସବ ପାଳନ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ପଡ଼େ ସମାଜର ସାମୂହିକ ଭାଗିଦାରୀ । ପାରିବାରିକ ବନ୍ଧନ ଓ ସାମାଜିକ ସମ୍ପର୍କକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରୁଥିବା ହେତୁ ରଜ ଏକ ଗଣପର୍ବ ଭାବେ ବିବେଚିତ । ପାରିବାରିକ ସମ୍ପର୍କର ଉଷ୍ମତା, ପ୍ରେମ-ବିଚ୍ଛେଦ-ବିରହର ତିକ୍ତ-ମଧୁର ଅନୁଭୂତି ଓ ଓଡ଼ିଆ ସାମାଜିକ ଜୀବନର ସାବଲୀଳତା ରଜଗୀତରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୁଏ ଏବଂ ସୂଚାଇ ଦିଏ ଯେ ଜୀବନକୁ ଅନ୍ତରଙ୍ଗତାର ସହ ଭଲପାଇବାର ପର୍ବ ହେଉଛି ରଜ ।

ନୂଆଁ ଖାଇ ଓ ରଜ – ଏ ଦୁଇଟି ପର୍ବ ସରକାରୀ ପ୍ରୋତ୍ସାହନରେ,
ସମଗ୍ର ଓଡ଼ିଶାରେ ପାଳିତ ହେବାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି; ଓଡ଼ିଶାର ଐକତ୍ଵ ପାଇଁ, ଓଡ଼ିଆ ଅସ୍ମିତାକୁ ରୁଦ୍ଧିମନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ । ରଜ କେବଳ ଏକ ପର୍ବ ନୁହେଁ, ଏକ ଜୀବନ ଦର୍ଶନ । ରଜ କେବଳ ଉତ୍ସବ ପାଳନର ଉଲ୍ଲାସରେ ସୀମାବଦ୍ଧ ନ ରହୁ; ବରଂ ଏହାର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ବାର୍ତ୍ତା ଆମର ନାରୀ, ସମାଜ ଓ ପ୍ରକୃତି ପ୍ରତି ଥିବା ଆଭିମୂଖ୍ୟ ଓ ଆଚରଣକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁ ।

ଆସନ୍ତୁ, ଏହି ଖାଣ୍ଟି ଓଡ଼ିଆ ପର୍ବର ରଙ୍ଗରେ ନିଜକୁ ରଙ୍ଗେଇ ନେବା । ସାମର୍ଥ୍ୟ ଥିଲେ ଅନାଥାଶ୍ରମରେ ରହୁଥିବା, ଓ ଆର୍ଥିକ ସ୍ତରରେ ସ୍ୱଚ୍ଛଳ ନ ଥିବା ପରିବାରର ଛୋଟ ଛୋଟ ଝିଅଙ୍କ ପାଇଁ ନୂଆ ପୋଷାକର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ପର୍ବରେ ସାମିଲ ହେବାର ଖୁସି ଦେବା । ବଙ୍ଗାଳୀ ଭାଷାର ପ୍ରଭାବରେ, ବ୍ରିଟିଶ ଅମଳରୁ, ଆମେ ରଜକୁ ଇଂରାଜୀରେ ରଜୋ ଭାବେ ଲେଖି ଆସୁଛୁ । ତେଣୁ କୌଣସି ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ, ଅନୁଷ୍ଠାନ ବା ବିଜ୍ଞାପନରେ ରଜ(Raja)କୁ ରଜୋ (Rajo) ଲେଖାଯାଇଥିଲେ, ଆସନ୍ତୁ, ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆମେ ଏହାର ବିରୋଧ କରିବା; କାରଣ ରଜ କେବଳ ଏକ ପର୍ବ ନୁହେଁ, ଇଏ ଆମର ପରିଚୟ ।